Α. Με το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ (απαγόρευση των βασανιστηρίων) αναγνωρίζεται το απόλυτο δικαίωμα να μην υποβάλλεται κάποιος σε βασανιστήρια ή σε απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση και με αυτόν τον τρόπο κατοχυρώνεται μία εκ των θεμελιωδών αξιών των δημοκρατικών κοινωνιών. Το δικαίωμα αυτό θεωρείται πως απαρτίζεται από δύο πτυχές, την ουσιαστική και την διαδικαστική.
Κατά το ουσιαστικό σκέλος του άρθρου 3, τα κράτη έχουν, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση να μην επιτρέπουν απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή βασανιστήρια σε άτομα που είναι υπό τον έλεγχο κρατικών αρχών. Αναφέρεται ειδικότερα ότι ζητήματα απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης έχει κριθεί ότι εγείρονται, μεταξύ άλλων, όταν τα κράτη δεν εξασφαλίζουν ότι τα άτομα που στερούνται την ελευθερία τους κρατούνται σε συνθήκες συμβατές με το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ή όταν τα κράτη δεν διασφαλίζουν κατάλληλες συνθήκες υποδοχής και διαβίωσης στα άτομα που αιτούνται διεθνούς προστασίας. Κατά το διαδικαστικό σκέλος του άρθρου 3, τα κράτη έχουν την υποχρέωση, σε οποιαδήποτε περίπτωση καταγγελίας για κακομεταχείριση, να προβαίνουν σε άμεση, διεξοδική και ανεξάρτητη διερεύνηση αυτής, προς αποτροπή δημιουργίας κλίματος ανοχής και ατιμωρησίας σχετικών πρακτικών (περισσότερες πληροφορίες για το περιεχόμενο του άρθρου 3 μπορείτε να βρείτε μεταξύ άλλων σε 1, 2, 3 και 4).
Β. Κατά το έτος 2025 εκδόθηκαν επτά (7) αποφάσεις του ΕΔΔΑ, στο πλαίσιο των οποίων διαπιστώθηκε η εκ μέρους της Ελλάδας παραβίαση (και) του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ. Η πλειονότητα των εν λόγω αποφάσεων αφορά παραβίαση του ουσιαστικού σκέλους του άρθρου 3 λόγω των συνθηκών διαβίωσης ή/και κράτησης των προσφευγόντων/-ουσών.
Ειδικότερα:
Η προσφεύγουσα, υπήκοος Τουρκίας, επικαλούμενη τα άρθρα 2, 3, 5 και 13 της ΕΣΔΑ, παραπονέθηκε για την επαναπροώθησή της από την Ελλάδα στην Τουρκία, την παράνομη στέρηση της ελευθερίας της ενόψει της απομάκρυνσής της, για το γεγονός ότι η επιστροφή της στην Τουρκία έθεσε τη ζωή της σε κίνδυνο και συνιστούσε απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση καθώς και για το ότι δεν είχε στη διάθεσή της κάποιο αποτελεσματικό ένδικο μέσο προκειμένου να διαμαρτυρηθεί για τα ανωτέρω (για τα όσα υποστηρίχθηκαν από την προσφεύγουσα αφενός και την ελληνική κυβέρνηση αφετέρου βλ. ιδίως παρ. 11-132, 268-271, 285-287 και 292-295 απόφασης).
Το ΕΔΔΑ αφού σημείωσε, μεταξύ άλλων, ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις βάσει των οποίων εικάζεται ότι κατά τον χρόνο των επικαλούμενων συμβάντων υπήρχε συστηματική πρακτική επαναπροωθήσεων, από πλευράς ελληνικών αρχών, υπηκόων τρίτων χωρών από την περιοχή του Έβρου στην Τουρκία, ενδείξεις οι οποίες δεν ανατράπηκαν από τα όσα υποστήριξε η κυβέρνηση (βλ. ιδίως παρ. 226-229) και ότι αποδείχθηκε επαρκώς ότι η προσφεύγουσα εισήλθε στην Ελλάδα στις 4-5-2019, οπότε και συνελήφθη και κρατήθηκε προτού επαναπροωθηθεί στην Τουρκία (βλ. περισσότερα σε παρ. 230-267) έκρινε πως στη συγκεκριμένη περίπτωση υπήρξε παραβίαση:
Από την άλλη πλευρά, το Δικαστήριο έκρινε πως στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν υπήρξε παραβίαση των άρθρων 2 και 3 της ΕΣΔΑ για τον τρόπο με τον οποίο επαναπροωθήθηκε η προσφεύγουσα (βλ. παρ. 296-301).
Σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί παρά να αναφερθεί πως πρόκειται για μία εμβληματική απόφαση του ΕΔΔΑ, όπως αναφέρει και στο από 7-1-2025 άρθρο του το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες.
2. Στις 21-1-2025 εκδόθηκε η απόφαση (βλ. 1 και 2) στην υπόθεση Παναγιωτόπουλος και λοιποί κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγής 44758/20).
Η υπόθεση αφορά 3 Έλληνες υπηκόους που ανήκουν στην εθνοτική ομάδα των Ρομά, οι οποίοι παραπονέθηκαν ότι κατέστησαν θύματα πράξεων αστυνομικής βίας και απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης κατά τη σύλληψη, τη μεταφορά και την κράτησή τους σε αστυνομικό τμήμα. Οι προσφεύγοντες παραπονέθηκαν επιπλέον για την αναποτελεσματικότητα της έρευνας από τις αρμόδιες αρχές επί του περιστατικού και για το ότι τα γεγονότα που έλαβαν χώρα υποκινήθηκαν από φυλετικές προκαταλήψεις (βλ. περισσότερα σε παρ. 91-99, 137-141).
Το ΕΔΔΑ αναφερόμενο, μεταξύ άλλων, στις ελλείψεις και τις παραλείψεις που έλαβαν χώρα στο πλαίσιο της διενεργηθείσας έρευνας (π.χ. το ότι δεν διατάχθηκε ιατροδικαστική εξέταση παρά το γεγονός ότι οι αιτούντες το είχαν ζητήσει επανειλημμένα), τα τραύματα που έφεραν οι προσφεύγοντες, καθώς και στην παράλειψη των αρχών να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διερευνήσουν εάν οι διακρίσεις σε βάρος των προσφευγόντων ως Ρομά μπορούσαν να παίξουν κάποιο ρόλο στα επίμαχα γεγονότα, έκρινε πως στη συγκεκριμένη περίπτωση υπήρξε παραβίαση: α) του διαδικαστικού σκέλους του άρθρου 3 (βλ. περισσότερα σε παρ. 105-118), β) του ουσιαστικού σκέλους του άρθρου 3 όσον αφορά τον πρώτο (βλ. ιδίως παρ. 122-130) και τον τρίτο προσφεύγοντα (βλ. παρ. 134-136) και γ) του άρθρου 14 σε συνδυασμό με το άρθρο 3 – διαδικαστικό σκέλος (βλ. παρ. 156-161).
3. Στις 23-1-2025 εκδόθηκε η απόφαση (βλ. 1 και 2) Φραγκόπουλος και λοιποί κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγής 550/17).
Η υπόθεση αφορά τις συνθήκες κράτησης των έξι (6) προσφευγόντων στη φυλακή των Διαβατών.
Το ΕΔΔΑ, σημειώνοντας ότι έχει κατά το παρελθόν διαπιστώσει παραβιάσεις του άρθρου 3 λόγω των γενικών συνθηκών κράτησης στη φυλακή των Διαβατών και ότι επισκοπώντας τα στοιχεία που έχει ενώπιόν του δεν βρίσκει κάποιο λόγω να καταλήξει σε διαφορετικό συμπέρασμα στη συγκεκριμένη υπόθεση, έκρινε ότι οι συνθήκες υπό τις οποίες κρατήθηκαν οι προσφεύγοντες συνιστούσαν απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση και ως εκ τούτου υπήρξε παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ.
4. Στις 20-3-2025 εκδόθηκε η απόφαση (βλ. 1, 2) στην υπόθεση Πουλόπουλος κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγής 27936/18).
Η υπόθεση αφορά τις συνθήκες κράτησης του προσφεύγοντα στη Νοσοκομείο Κρατουμένων Κορυδαλλού. Ο προσφεύγων, πάσχων από ανίατη ασθένεια, διαμαρτυρήθηκε για τις κακές συνθήκες κράτησής του καθώς και για την έλλειψη αποτελεσματικού ενδίκου βοηθήματος που να του επιτρέπει να διαμαρτυρηθεί για το εν λόγω ζήτημα.
Το ΕΔΔΑ αφού αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, σε παλιότερες αποφάσεις του σχετικές με το ζήτημα των συνθηκών κράτησης στο Νοσοκομείο Κρατουμένων Κορυδαλλού όπου είχε κρίνει πως υπήρξε παραβίαση του άρθρου 3 και δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην εξαιρετικά ευάλωτη κατάσταση του προσφεύγοντος ως κρατουμένου με ανίατη νόσο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι συνθήκες υπό τις οποίες κρατήθηκε ήταν ασύμβατες με το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ και ως εκ τούτου υπήρξε παραβίαση του συγκεκριμένου άρθρου. Περαιτέρω, το Δικαστήριο έκρινε ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 13 της ΕΣΔΑ, αναφέροντας, μεταξύ άλλων, ότι η αποτελεσματικότητα του ενδίκου βοηθήματος (αίτημα αποφυλάκισης) υπονομεύτηκε λόγω της υπερβολικής διάρκειας της σχετικής διαδικασίας.
5. Στις 19-6-2025 εκδόθηκε η απόφαση (βλ. 1 και 2) στην υπόθεση M.Y και λοιποί κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγών 51980/19, 55988/19, 56843/19, 61303/19, 15463/20, 19803/20).
Η υπόθεση αφορά τις συνθήκες υποδοχής και κράτησης των (τριάντα έξι) προσφευγόντων, ασυνόδευτων ανηλίκων κατά το χρόνο υποβολής των προσφυγών του ενώπιον του Δικαστηρίου.
Το ΕΔΔΑ αναφερόμενο, μεταξύ άλλων, σε ελλείψεις και καθυστερήσεις ή πλημμέλειες στις συνθήκες υποδοχής καθώς και στις συνθήκες κράτησης των προσφευγόντων στο πλαίσιο προστατευτικής φύλαξης ή/και σε προαναχωρησιακά κέντρα κράτησης καθώς και στις συνθήκες διαβίωσης στο ΚΥΤ Μαλακάσας και παραπέμποντας στην πάγια νομολογία του επί αντίστοιχων ζητημάτων, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μεταχείριση στην οποία υποβλήθηκαν οι προσφεύγοντες συνιστά παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ (βλ. περισσότερα σε παρ. 14-19 απόφασης). Περαιτέρω, το Δικαστήριο, μη βρίσκοντας κάποιο λόγο να απόσχει από την πάγια νομολογία του επί του ζητήματος, έκρινε ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση υπήρξε παραβίαση των παρ. 1 και 4 του άρθρου 5 της ΕΣΔΑ.
6. Στις 19-6-2025 εκδόθηκε η απόφαση (βλ. 1 και 2) στην υπόθεση A.I. και λοιποί κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγών 11588/20, 13865/20, 17152/20).
Η υπόθεση αφορά τις συνθήκες διαβίωσης των 3 (τριών) προσφευγόντων, ασυνόδευτων ανηλίκων κατά το χρόνο υποβολής των προσφυγών τους ενώπιον του Δικαστηρίου καθώς και τη θέση ενός εξ αυτών σε προστατευτική φύλαξη.
Το ΕΔΔΑ αναφέροντας, μεταξύ άλλων, ότι οι προσφεύγοντες αναγκάστηκαν να φροντίσουν τον εαυτό τους για παρατεταμένες χρονικές περιόδους σε μία ξένη χώρα, υπό συνθήκες ακατάλληλες για την ηλικία τους και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μεταχείριση στην οποία υποβλήθηκαν οι προσφεύγοντες, ως άστεγοι ασυνόδευτοι ανήλικοι, συνιστά παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ. Περαιτέρω, εξετάζοντας το παράπονο του ενός προσφεύγοντος (αρ. προσφυγής 11588/20) σχετικά με τη θέση του σε προστατευτική φύλαξη, έκρινε υπήρξε παραβίαση και του άρθρου 5 παρ. 1 της ΕΣΔΑ, αναφερόμενο στην πάγια νομολογία του επί του θέματος.
7. Στις 14-10-2025 εκδόθηκε η απόφαση (βλ. 1, 2) στην υπόθεση B.F. κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγής 59816/13).
H υπόθεση αφορά, κυρίως, τις συνθήκες κράτησης σε χώρους της Αστυνομίας. Ο προσφεύγων, Ιρανός υπήκοος αιτών άσυλο, παραπονέθηκε, μεταξύ άλλων, για τις συνθήκες κράτησής του στο Α.Τ. Κολωνού καθώς και για το ότι δεν είχε στην διάθεσή του κάποιο αποτελεσματικό ένδικο μέσο που να του επιτρέπει να διαμαρτυρηθεί για τις εν λόγω συνθήκες.
Το ΕΔΔΑ επισημαίνοντας, μεταξύ άλλων, ότι ο προσφεύγων κρατήθηκε για 2 μήνες και 18 ημέρες στο Α.Τ. Κολωνού, έναν χώρο, ο οποίος από την ίδια τη φύση του, δεν είναι προσαρμοσμένος στις ανάγκες παρατεταμένων περιόδων κράτησης, έκρινε ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ (βλ. περισσότερα σε παρ. 47-52). Περαιτέρω, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 13 σε συνδυασμό με το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ, αναφέροντας, μεταξύ άλλων, ότι οι ισχυρισμοί του προσφεύγοντος σχετικά με την επίδραση της κράτησης στην υγείας του, την επάρκεια της ιατρικής φροντίδας και τις συνθήκες κράτησης είτε δεν εξετάστηκαν είτε εξετάστηκαν συνοπτικά και χωρίς επαρκή αιτιολογία από τα εθνικά δικαστήρια (βλ. περισσότερα σε παρ. 55-61). Αναφέρεται τέλος, ότι το Δικαστήριο έκρινε πως δεν υπήρξε στη συγκεκριμένη περίπτωση παραβίαση του άρθρου 5 παρ. 1 της Σύμβασης (βλ. ιδίως παρ. 69-77) και θεώρησε πως δεν υπήρχε λόγος να εξετάσει χωριστά το ζήτημα υπό το πρίσμα του άρθρου 5 παρ. 4, καθώς το κύριο νομικό ερώτημα είχε ήδη εξεταστεί και κριθεί υπό το πρίσμα του άρθρου 13.
Αριθμός Λογαριασμού: 1100 0232 0016 560
IBAN: GR56 0140 1100 1100 0232 0016 560
BIC: CRBAGRAA
Στον αγώνα μας για Λογοδοσία και Διαφάνεια, απέναντι σε οτιδήποτε υπονομεύει τις αρχές της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου.
Γιατί η Δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη.
Είναι στο χέρι μας να μη στεκόμαστε απαθείς ή κυνικοί.
Δες πώς μπορείς να μας βοηθήσεις, εδώ!
