Ζητήματα ανισοτήτων σε βάρος των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα

Αν και οι διακρίσεις σε βάρος ατόμων και πληθυσμιακών ομάδων επί τη βάσει οποιουδήποτε προσωπικού χαρακτηριστικού απαγορεύονται από το άρθρο 4 του Συντάγματος, τα στοιχεία Ευρωπαϊκού Συστήματος Ολοκληρωμένων Στατιστικών Κοινωνικής Προστασίας (ESSPROS) εγείρουν ζήτημα ανισότητας σε βάρος των ατόμων με αναπηρία λόγω των διαχρονικά ανεπαρκών και αναποτελεσματικών δαπανών και παροχών κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα. 

Όσον αφορά τις δαπάνες κοινωνικής προστασίας, κατά το Παρατηρητήριο τα στοιχεία τεκμηριώνουν τα εξής:

• Οι δαπάνες για την προστασία της αναπηρίας υπέστησαν τεράστια περικοπή στην οικονομική κρίση, καθώς το διάστημα 2012 – 2015 περικόπηκαν κατά 42%, ενώ έκτοτε παραμένουν, μέχρι και το 2022, σε ανάλογα χαμηλά επίπεδα.
• Η «κατά κεφαλήν δαπάνη για παροχές κοινωνικής προστασίας για την αναπηρία σε μονάδες αγοραστικής δύναμης» επιβεβαιώνει τη γενική εικόνα, καθώς στην Ελλάδα καταγράφηκε, το 2022, στο ιδιαίτερα χαμηλό επίπεδο των 215,81 ΜΑΔ ανά κάτοικο (προτελευταία επίδοση μετά τη Μάλτα), που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 1/3 της δαπάνης της ΕΕ (672,44 ΜΑΔ).
• Μέχρι το 2022, έτος για το οποίο διατίθενται δεδομένα, οι δαπάνες κοινωνικής προστασίας για την αναπηρία αφορούσαν σχεδόν αποκλειστικά περιοδικές παροχές σε χρήμα και ειδικότερα σε συντάξεις αναπηρίας (47% της δαπάνης) και σε αναπηρικά επιδόματα (48,7% της δαπάνης). Επιβεβαιώνεται δηλαδή ότι οι παροχές σε επίπεδο υπηρεσιών υποστήριξης είναι ιδιαίτερα περιορισμένες στη χώρα και η πρόνοια, ώς και το 2022, ήταν σχεδόν ανύπαρκτη σε ό,τι αφορά ζητήματα στέγασης, βοήθειας σε καθημερινές δραστηριότητες, αποκατάστασης και επαναποκατάστασης.
• Το πλήθος των δικαιούχων αναπηρικής σύνταξης καταγράφει συνεχόμενη μείωση από το 2015. Συνολικά κατά το διάστημα 2015-2022 καταγράφονται 26.870 λιγότεροι δικαιούχοι, δηλαδή σημειώνεται μείωση της τάξης του 20%.
• Η επίδραση των κοινωνικών μεταβιβάσεων (συμπεριλαμβανομένων των συντάξεων) στη μείωση της φτώχειας των ατόμων με μέτρια και σοβαρή αναπηρία 16-64 ετών για το 2024 φέρνει την Ελλάδα πάλι στην τελευταία θέση, καταγράφοντας τη χειρότερη επίδοση στον συγκεκριμένο δείκτη. Ειδικότερα, μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις το ποσοστό φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία 16-64 ετών μειώνεται μόλις κατά 5,3 μονάδες, καταλήγοντας να είναι ένα από τα δύο υψηλότερα στην Ευρώπη, μιας που το ποσοστό κινδύνου φτώχειας ή και κοινωνικού αποκλεισμού είναι 48,3% στην Ελλάδα και 48,4% στη Ρουμανία).

«Με δεδομένη τη δημογραφική γήρανση που εκ των πραγμάτων οδηγεί σε αύξηση των χρονίων παθήσεων και των αναπηριών, είναι σαφές ότι απαιτείται άμεση αλλαγή πλεύσης και ενίσχυση των κοινωνικών παροχών, με ειδική μέριμνα για τους πλέον ευάλωτους πολίτες», αναφέρει συμπερασματικά το Παρατηρητήριο.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι διακρίσεις σε βάρος ατόμων ή πληθυσμιακών ομάδων με βάση οποιοδήποτε χαρακτηριστικό απαγορεύονται από το ίδιο το Σύνταγμα, το άρθρο 4 του οποίου κατοχυρώνει την ισότητα όλων των πολιτών (Άρθρο 4 παρ. 1: Οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου. Άρθρο 4 παρ. 2: Οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις).