Στις 5 Ιουνίου 2025 διεθνείς και εγχώριες οργανώσεις προχώρησαν σε κοινή δήλωση αναφορικά με την προβληματική και ελλιπή προστασία των δικαιωμάτων των προσφυγισσών και των προσφύγων, και δη του δικαιώματός τους στη στέγαση, από τις ενέργειες των ελληνικών αρχών. (Ολόκληρη η δήλωση διαθέσιμη στα ελληνικά και τα αγγλικά εδώ.)
«Στις αρχές Μαΐου, τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου εξέδωσε προφορική εντολή προς τις αρχές των προσφυγικών δομών σε όλη την Ελλάδα να απομακρύνουν δικαιούχους Διεθνούς Προστασίας καθώς και τους απορριφθέντες αιτούντες άσυλο από τις δομές τους. Η κοινοποίηση της απόφασης δεν περιλάμβανε καμία κατευθυντήρια οδηγία σχετικά με κατάλληλες εναλλακτικές λύσεις στέγασης ή μέτρα προστασίας προκειμένου να μην οδηγηθούν άνθρωποι σε συνθήκες εξαθλίωσης. Σε συνδυασμό με τα διαχρονικά προβλήματα πρόσβασης σε κρατική στήριξη εκτός των δομών και τη διαρκώς φθίνουσα ικανότητα της κοινωνίας των πολιτών να καλύψει τα υφιστάμενα κενά, η απόφαση αυτή ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Η απόφαση μπορεί να οδηγήσει ευάλωτους ανθρώπους σε επισφαλείς και δυσμενείς καταστάσεις, οι οποίες έρχονται σε αντίθεση με την τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», ανέφεραν στην ανακοίνωσή τους οι οργανώσεις, ανάμεσα στις οποίες είναι το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), η HIAS Ελλάδας και οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα.
«Οι δικαιούχοι Διεθνούς Προστασίας έχουν νομική υποχρέωση να εγκαταλείψουν τις προσωρινές δομές του κράτους εντός 30 ημερών από τη λήψη θετικής απόφασης — ένα χρονικό διάστημα που συχνά δεν επαρκεί για την έκδοση όλων των απαραίτητων εγγράφων από τις αρμόδιες υπηρεσίες ώστε να μπορέσουν να έχουν πρόσβαση σε εναλλακτική στέγαση — ενώ η υποστήριξη για ένταξη εκτός των δομών αυτών παραμένει περιορισμένη», επεσήμανε ακόμη η κοινή παρέμβαση, προσθέτοντας: «Η υλοποίηση του προγράμματος Helios+ ξεκίνησε μόλις πρόσφατα, μετά την ολοκλήρωση του προκατόχου του, και βρίσκεται αυτήν τη στιγμή στα αρχικά της στάδια (έναρξη περιόδου υποβολής αιτήσεων 26 Μαΐου 2025). Ως εκ τούτου, η πρόσβαση σε στέγαση δεν είναι ακόμη διαθέσιμη. Το πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί για να εξυπηρετήσει ένα μικρό ποσοστό του προσφυγικού πληθυσμού στην Ελλάδα και θα χρειαστεί βιώσιμη χρηματοδότηση για να αποφευχθεί η διακοπή των υπηρεσιών του. Επίσης, υπάρχουν προβληματισμοί σχετικά με τη βραχυπρόθεσμη φύση του, τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις επιλεξιμότητας και τους πιθανούς γραφειοκρατικούς φραγμούς. Επιπλέον, για τους δικαιούχους Διεθνούς Προστασίας παραμένει υψηλός ο κίνδυνος να μείνουν άστεγοι και να βρεθούν σε συνθήκες εξαθλίωσης λόγω του κενού που μεσολαβεί μετά την πάροδο των 30 ημερών από την έκδοση της θετικής απόφασης ή την αποχώρησή τους από τη δομή, έως ότου καταστεί εφικτή η στέγασή τους μέσω του προγράμματος Helios».
«Οι εξώσεις είναι εξίσου προβληματικές όταν δεν λαμβάνονται υπόψη νομικές διαδικασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη, ένα ζήτημα που έχει επισημανθεί από πολλούς αιτούντες. Αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν οι αιτούντες έχουν ασκήσει έφεση κατά απορριπτικών αποφάσεων ενώπιον των ελληνικών Διοικητικών Δικαστηρίων – με ή χωρίς κρατική νομική βοήθεια – καθώς οι διαδικασίες αυτές χαρακτηρίζονται από εκτεταμένες καθυστερήσεις», ανέφεραν στη συνέχεια οι οργανώσεις, για να φτάσουν στο συμπέρασμα ότι η παραμονή των αιτούντων και των αιτουσών άσυλο στις δομές «αποτελεί τη μοναδική επιλογή για να αποφύγουν την αστεγία και την παράνομη εργασία, καθώς και τους συνακόλουθους κινδύνους κακοποίησης, εκμετάλλευσης, εμπορίας ανθρώπων και παρατεταμένης κράτησης».
Τα παραπάνω δεδομένα εγείρουν ζήτημα μη σεβασμού -εκ μέρους των ελληνικών αρχών- των διεθνών υποχρεώσεων της χώρας αναφορικά με την υποδοχή, την περίθαλψη και την αξιοπρεπή διαβίωση προσφυγισσών και προσφύγων, ιδιαίτερα με φόντο την αναγνώριση του δικαιώματός τους στη στέγαση και την εργασία από το διεθνές και το εθνικό δίκαιο.
Πιο συγκεκριμένα, πέραν του ν. 4939/2022 για την υποδοχή και τη διεθνή προστασία πολιτών τρίτων χωρών και ανιθαγενών, η Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων (Σύμβαση της Γενεύης), αναγνωρίζοντας το δικαίωμα στο άσυλο, κατοχυρώνει μία σειρά από δικαιώματα για τους πρόσφυγες και τις προσφύγισσες στη χώρα διαμονής και κατοικίας τους, όπως μεταξύ άλλων το δικαίωμα στην κινητή και ακίνητη περιουσία τους (άρθρο 13), το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι (άρθρο 15), το δικαίωμα προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου (άρθρο 16), το δικαίωμα στην εργασία (άρθρα 17-19), το δικαίωμα στην κοινωνική πρόνοια (άρθρο 20), τη στέγαση (άρθρο 21) και τη δημόσια εκπαίδευση (άρθρο 22), καθώς και την ελευθερία κίνησης (άρθρο 26). Ακόμη, η Σύμβαση της Γενεύης απαγορεύει την απέλαση ή την επαναπροώθηση προσφύγων (άρθρο 33).
Σε ένα Κράτος Δικαίου οι αρχές οφείλουν να σέβονται τα δικαιώματα των προσφυγισσών και των προσφύγων κατά τη διαδικασία υποδοχής και περίθαλψής τους, καθώς και κατά την περίοδο παραμονής τους στη χώρα.
Ωστόσο, από τα στοιχεία της εξεταζόμενης περίπτωσης εγείρεται ζήτημα ελλιπούς προστασίας των δικαιωμάτων τους στη στέγαση και την εργασία, παρά την κατοχύρωσή τους από το άρθρο 21 και τα άρθρα 17-19 της Σύμβασης της Γενεύης αντίστοιχα.
Αριθμός Λογαριασμού: 1100 0232 0016 560
IBAN: GR56 0140 1100 1100 0232 0016 560
BIC: CRBAGRAA
Στον αγώνα μας για Λογοδοσία και Διαφάνεια, απέναντι σε οτιδήποτε υπονομεύει τις αρχές της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου.
Γιατί η Δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη.
Είναι στο χέρι μας να μη στεκόμαστε απαθείς ή κυνικοί.
Δες πώς μπορείς να μας βοηθήσεις, εδώ!