Α. Το άρθρο 2 της ΕΣΔΑ, μία εκ των πιο θεμελιωδών διατάξεων της Σύμβασης και εκ των βασικών αξιών μίας δημοκρατικής κοινωνίας, κατοχυρώνει το δικαίωμα στη ζωή. Το εν λόγω άρθρο θεωρείται πως απαρτίζεται από δύο πτυχές, την ουσιαστική και τη διαδικαστική. Κατά το ουσιαστικό του σκέλος, τα κράτη έχουν, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση να μην επιτρέπουν καμία ενέργεια που να το παραβιάζει ενώ κατά το διαδικαστικό σκέλος του άρθρου, τα κράτη έχουν την υποχρέωση, σε οποιαδήποτε περίπτωση καταγγελίας, να προβαίνουν σε άμεση, διεξοδική και ανεξάρτητη διερεύνηση αυτής (βλ. περισσότερα για το άρθρο 2 της ΕΣΔΑ μεταξύ άλλων σε 1 και 2).
Β. Κατά το έτος 2025 εκδόθηκαν δύο (2) αποφάσεις του ΕΔΔΑ, στο πλαίσιο των οποίων διαπιστώθηκε η εκ μέρους της Ελλάδας παραβίαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ. Ειδικότερα:
1. Στις 25-3-2025 εκδόθηκε η απόφαση (βλ. 1, 2) στην υπόθεση Almukhlas και Al- Maliki κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγής 22776/18).
Η υπόθεση αφορά τον θάνατο του ανήλικου γιου των προσφευγόντων, τον Αύγουστο του 2015, κοντά στο νησί της Σύμης, ως αποτέλεσμα πυροβολισμού από λιμενικό κατά τη διάρκεια επιχείρησης αναχαίτισης σκάφους που μετέφερε παράνομα ανθρώπους στην Ελλάδα. Οι προσφεύγοντες επικαλούμενοι το άρθρο 2 της ΕΣΔΑ υποστήριξαν ότι οι εθνικές αρχές δεν έλαβαν τα κατάλληλα μέτρα για να σχεδιάσουν και να εκτελέσουν κατά τον καλύτερο τρόπο την επίμαχη επιχείρηση, αλλά ότι με τις πράξεις και τις παραλείψεις τους, διεξήγαγαν την επιχείρηση κατά τέτοιο τρόπο που η τελευταία επέφερε τον θάνατο του γιου τους. Επιπλέον, θεώρησαν ότι οι διοικητικές και ποινικές έρευνες για το επίδικο συμβάν υπήρξαν ανεπαρκείς.
Το ΕΔΔΑ αναφέροντας, μεταξύ άλλων, ότι η έρευνα που διεξήγαγαν οι εθνικές αρχές είχε αρκετά κενά/ελλείψεις, τα οποία οδήγησαν στην απώλεια αποδεικτικών στοιχείων και επηρέασαν τον αποτελεσματικό χαρακτήρα της έρευνας, έκρινε πως στη συγκεκριμένη περίπτωση υπήρξε παραβίαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ ως προς το διαδικαστικό του σκέλος (βλ. παρ. 93-104 απόφασης). Περαιτέρω, το Δικαστήριο αναφέροντας, μεταξύ άλλων ότι οι λιμενικοί όφειλαν, αν όχι να υποθέσουν, τουλάχιστον να λάβουν υπ’ όψιν τους την πιθανότητα ύπαρξης και άλλων επιβατών επί του σκάφους, ότι η πρακτική της χρήσης πυρών σε ένα υπερπλήρες σκάφος, στο οποίο βρίσκονταν πρόσωπα που είχαν περιέλθει σε κατάσταση πανικού, είναι εξαιρετικά επικίνδυνη και ότι η επιχείρηση δεν διεξήχθη κατά τρόπο ώστε να περιοριστεί στο ελάχιστο η χρήση θανατηφόρας βίας και οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι για τη ζωή του γιου των προσφευγόντων, έκρινε πως υπήρξε παραβίαση του ουσιαστικού σκέλους του άρθρου 2 (βλ. παρ. 131-155).
2. Στις 14-10-2025 εκδόθηκε η απόφαση (βλ. 1 και 2) στην υπόθεση F.M. και λοιποί κατά Ελλάδας (αρ. προσφυγής 17622/21).
Η υπόθεση αφορά το ναυάγιο ενός σκάφους, το οποίο συνέβη του Μάρτιο του 2018 στα ανοικτά του νησιού Αγαθονήσι. Οι προσφεύγοντες/-ουσες (τρεις εκ των οποίων ήταν επιζώντες του ναυαγίου) επικαλούμενοι το άρθρο 2 της ΕΣΔΑ υποστήριξαν ότι, λόγω των πράξεων ή/και των παραλείψεων των αρχών, η ζωή τους τέθηκε σε κίνδυνο, παραπονέθηκαν για τον θάνατο συγγενών τους κατά τη διάρκεια του εν λόγω ναυαγίου και κατήγγειλαν τον ανεπαρκή χαρακτήρα των ερευνών που διεξήχθησαν σχετικά με το επίμαχο περιστατικό.
Το ΕΔΔΑ, σημειώνοντας, μεταξύ άλλων, την ύπαρξη σοβαρών αμφιβολιών ως προς την ανεξαρτησία των ερευνών που διεξήχθησαν σχετικά με το επίμαχο ναυάγιο καθώς και το ότι οι σημαντικές ελλείψεις που παρουσίαζαν οι ιατροδικαστικές εκθέσεις, κατέστησαν αδύνατο τον προσδιορισμό της ημερομηνίας του ναυαγίου, έκρινε ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 2 της ΕΣΔΑ ως προς το διαδικαστικό του σκέλος (βλ. παρ. 222-227). Περαιτέρω, αφού ανέφερε τις ελλείψεις και τις αδυναμίες της επιχείρησης έρευνας και διάσωσης που διεξήχθη και εκτιμώντας ότι οι ελληνικές αρχές, οι οποίες όφειλαν να γνωρίζουν ότι υπήρχε πραγματικός και άμεσος κίνδυνος για τη ζωή των επιζώντων προσφευγόντων και των συγγενών τους που επέβαιναν στο σκάφος, δεν έκαναν ό,τι θα μπορούσε εύλογα να αναμένεται από αυτές για να τους προσφέρουν το επίπεδο προστασίας που απαιτείται από το άρθρο 2 της Σύμβασης, έκρινε ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 2 και υπό το ουσιαστικό του σκέλος (βλ. παρ. 286-309).
Αριθμός Λογαριασμού: 1100 0232 0016 560
IBAN: GR56 0140 1100 1100 0232 0016 560
BIC: CRBAGRAA
Στον αγώνα μας για Λογοδοσία και Διαφάνεια, απέναντι σε οτιδήποτε υπονομεύει τις αρχές της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου.
Γιατί η Δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη.
Είναι στο χέρι μας να μη στεκόμαστε απαθείς ή κυνικοί.
Δες πώς μπορείς να μας βοηθήσεις, εδώ!
