Ελεγκτικό Συνέδριο: Ασαφείς κανόνες και κενά κατά την προστασία του κοινόχρηστου χώρου

Έκθεση ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου τεκμηριώνει ένα «ασαφές κανονιστικό πλαίσιο» και κενά κατά την εφαρμογή κανόνων για την προστασία του κοινόχρηστου χώρου στην Ελλάδα. 

• Οι παραβάσεις αντιμετωπίζονται με ελαστικότητα. Ο κυρωτικός μηχανισμός περιορίζεται στην επιβολή προστίμων χωρίς να λαμβάνεται μέριμνα για την αποκατάσταση του κοινόχρηστου χαρακτήρα του χώρου που καταλαμβάνεται αυθαίρετα. Η διαδικασία για την απομάκρυνση των σταθερών κατασκευών είναι τόσο χρονοβόρα, ώστε τελικά δημιουργούνται de facto καταστάσεις και μόνιμη αλλοίωση του περιβάλλοντος.
• Η αυθαίρετη κατάληψη κοινοχρήστων χώρων συνεπάγεται, περαιτέρω, απώλεια εσόδων για τους δήμους. Τόσο τα τέλη που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις όσο και τα πρόστιμα που επιβάλλονται στους παραβάτες αποτελούν πηγή εσόδων για τους δήμους. Εφόσον η τοπική αυτοδιοίκηση διεκδικεί περισσότερους πόρους για την εκπλήρωση της αποστολής της, θα πρέπει, πρωτίστως, να μεριμνά για την καλύτερη διαχείριση των πόρων που ήδη διαθέτει. 
• Καθίσταται αναγκαία η εφαρμογή αποτελεσματικών και επίκαιρων μηχανισμών ελέγχου και επανελέγχου, με απώτερο σκοπό την αποτροπή φαινομένων αυθαίρετης χρήσης των κοινοχρήστων χώρων καθώς και την αποφυγή περιπτώσεων υποτροπής, ώστε με αυτόν τον τρόπο να διασφαλίζεται η ακώλυτη χρήση των κοινόχρηστων χώρων από τους πολίτες, ιδίως δε από τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, η αποτροπή αλλοίωσης του περιβάλλοντος καθώς και ο περιορισμός της πιθανότητας διενέργειας παραβάσεων από τους παραχωρησιούχους.
• Σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση θα αποτελέσει η λειτουργία των ψηφιακών εργαλείων του «Μητρώου Καταχώρισης Αδειών Χρήσης Κοινοχρήστων Χώρων» και της εφαρμογής «mystreet», που θεσπίστηκαν πρόσφατα. Αναγκαία είναι, ωστόσο, για την υλοποίησή τους η συνεργασία των τοπικών αρχών.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο προχώρησε στις παρακάτω συστάσεις προς τις αρμόδιες αρχές για την αντιμετώπιση των διαπιστωμένων αστοχιών:

• Να επικαιροποιήσουν και κωδικοποιήσουν τις κανονιστικές αποφάσεις που καθορίζουν τους κοινόχρηστους χώρους εντός της εδαφικής τους περιφέρειας, οι οποίοι δύνανται να παραχωρηθούν στους ιδιώτες καθώς και τους όρους χρήσης αυτών.
• Να καταρτίσουν και να ενημερώνουν σε διαρκή βάση επικαιροποιημένο μητρώο παραχωρήσεων που θα παρέχει άμεση και αξιόπιστη πληροφόρηση για τις άδειες, τους όρους και τις προϋποθέσεις της παραχώρησης, ιστορικό ελέγχων και παραβάσεων.
• Κατά το στάδιο έκδοσης των αδειών να γίνονται αυτοψίες, να τηρούνται οι νόμιμες προθεσμίες κατά την ανανέωση των αδειών και να γίνεται ουσιαστικός έλεγχος των δικαιολογητικών.
• Να προγραμματίζονται και να διενεργούνται κάθε έτος τακτικοί έλεγχοι βάσει κριτηρίων επικινδυνότητας ανάλογα με την περιοχή, τη χρονική περίοδο και την επιχείρηση. Να γίνεται διασταύρωση των επιχειρήσεων που λειτουργούν με τα στοιχεία του επικαιροποιημένου μητρώου. Να επανελέγχονται επιχειρήσεις που έχουν επιδείξει παραβατική συμπεριφορά.
• Μέχρι να τεθεί σε λειτουργία η εφαρμογή «mystreet», να μεριμνήσουν με κάθε πρόσφορο τρόπο για την ενημέρωση των πολιτών σχετικά με τους όρους της άδειας των καταστημάτων που αναπτύσσουν τραπεζοκαθίσματα σε κοινόχρηστο χώρο.
• Προς διευκόλυνση των ελεγκτών να καταρτισθούν ευσύνοπτα εγχειρίδια ελέγχου με τη βασική μεθοδολογία του ελέγχου. Να εξετασθούν τρόποι με τους οποίους οι ελεγκτές κατά τη διεξαγωγή του ελέγχου θα έχουν άμεση πρόσβαση στα στοιχεία των παραχωρήσεων.
• Όταν διαπιστώνονται παραβάσεις να επιβάλλονται οι προβλεπόμενες στον νόμο χρηματικές κυρώσεις και τα προβλεπόμενα διοικητικά μέτρα προς αποκατάσταση του κοινόχρηστου χώρου. Να παρακολουθείται η εφαρμογή των μέτρων. Η βεβαίωση των προστίμων να γίνεται όσο το δυνατόν εγγύτερα χρονικά με τη διαπίστωση της παράβασης. Να επισπεύδονται οι διαδικασίες απομάκρυνσης των αυθαίρετων σταθερών κατασκευών.