Ελεγκτικό Συνέδριο: Ατελής προστασία αιγιαλού και παραλίας παρά τη συνταγματική κατοχύρωσή τους

Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αναδεικνύει σημαντικά κενά στην προστασία του αιγιαλού και της παραλίας στην Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι αποτελούν κοινόχρηστα φυσικά αγαθά που προστατεύονται από το άρθρο 24 του Συντάγματος.

• Ωστόσο, οι φορείς που είναι αρμόδιοι για τον έλεγχο των αδειών παραχώρησης δεν διαθέτουν επαρκή μέσα για την έγκαιρη εκτέλεση των υποχρεώσεών τους όσον αφορά στο ανθρώπινο δυναμικό και στα σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία. Το υπάρχον προσωπικό δεν μπορεί με τον παραδοσιακό τρόπο ελέγχου των αυτοψιών να διαχειριστεί τον όγκο των καταγγελιών. Μόνο για το 1/3 των καταγγελιών που υποβλήθηκαν το έτος 2024 μέσω της εφαρμογής «MyCoast» ολοκληρώθηκε ο έλεγχος. Στο μέτρο που οι καταγγελίες δεν διερευνώνται ελλοχεύει ο κίνδυνος να ατονήσει το ενδιαφέρον των πολιτών. Απαιτείται η αξιοποίηση τεχνολογικού εξοπλισμού που θα περιορίσει και τη διαπροσωπική επαφή, η οποία ιδιαίτερα στις μικρές τοπικές κοινωνίες φαίνεται να αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα.
• Τα περιορισμένα μέσα σε ανθρώπινο δυναμικό και εξοπλισμό καθιστούν επιτακτικότερο τον έγκαιρο και προσεκτικό σχεδιασμό των ελέγχων. Δεν έχει αναπτυχθεί μηχανισμός προγραμματισμού τακτικών ελέγχων βάσει κριτηρίων επικινδυνότητας με καθορισμό, μεταξύ άλλων, των κριτηρίων επιλογής των ελεγχόμενων χώρων και των παραχωρησιούχων που θα ελεγχθούν, ώστε να διασφαλίζεται αφενός η διενέργεια ελέγχων σε όσο το δυνατόν ευρύτερο και αντιπροσωπευτικότερο δείγμα συμβάσεων και αφετέρου η χρονική κατανομή των ελέγχων στο σύνολο της τουριστικής περιόδου. Ο ελεγκτικός μηχανισμός ακολουθεί τις καταγγελίες, οι οποίες αποτελούν τον μοναδικό τρόπο κινητοποίησης του ελεγκτικού μηχανισμού. Η ενίσχυση των προληπτικών ελέγχων ενδέχεται να επιφέρει μείωση των καταγγελιών. 
• Δεν φαίνεται προς το παρόν να συντονίζονται οι παράλληλες ελεγκτικές αρμοδιότητες των Κτηματικών Υπηρεσιών, των δήμων και των λοιπών φορέων διαχείρισης. Οι Κτηματικές Υπηρεσίες φέρουν το μεγαλύτερο βάρος των ελέγχων. Δεν ρυθμίζεται από τον νόμο ούτε έχει υιοθετηθεί στην πράξη αποτελεσματικό πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ αυτών και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Αναδεικνύεται, επομένως, ένα γενικότερο ζήτημα πρακτικής εφαρμογής του νόμου, ιδίως σε ό,τι αφορά τον συντονισμό αποκεντρωμένων κρατικών υπηρεσιών και τοπικών αρχών, των οποίων προβλέφθηκε μεν η συνεργασία, χωρίς όμως να προβλεφθούν επαρκώς ο τρόπος και τα μέσα.
• Η καθυστέρηση στην επιβολή των κυρώσεων υπονομεύει την πρακτική αποτελεσματικότητα των ελέγχων. Η υποχρέωση για την επιτόπου σύνταξη του πορίσματος έκθεσης αυτοψίας, που προβλέπεται στον νόμο εφαρμόζεται πλημμελώς από τα ελεγκτικά όργανα, με αποτέλεσμα να μην διαπιστώνονται εγκαίρως οι παραβάσεις και να μην επιβάλλονται εγκαίρως τα μέτρα και τα πρόστιμα που προβλέπονται. Το πλήθος των επανελέγχων αναφορικά με τη συμμόρφωση των παραχωρησιούχων με τους όρους της άδειας χρήσης, είναι πολύ μικρό, με αποτέλεσμα, αφενός να μην επιβάλλονται τα μέτρα που προβλέπονται για την προστασία των κοινόχρηστων χώρων, αφετέρου να αποδυναμώνεται η ισχύς και η εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο προχώρησε στις παρακάτω συστάσεις προς τις αρμόδιες αρχές για την αντιμετώπιση των διαπιστωμένων αστοχιών:

• Κατά την ενημέρωση και εφαρμογή του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος «Μητρώο Συμβάσεων Παραχώρησης Απλής Χρήσης Αιγιαλού και Παραλίας», να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην πληρότητα του περιεχομένου του και ειδικά α) στην καταχώριση συμβάσεων παραχώρησης που συνάπτουν άλλοι πλην των Κτηματικών Υπηρεσιών φορείς και β) στην καταχώριση των λοιπών στοιχείων που απαιτούνται από τον νόμο (αυτοψίες και διαπιστωθείσες παραβάσεις).
• Να εκπονηθεί σχέδιο προγραμματισμένων (τακτικών) ελέγχων και επανελέγχων σε συνεργασία με όλους τους φορείς που έχουν ελεγκτική αρμοδιότητα βάσει κριτηρίων κινδύνου. Η επεξεργασία των δεδομένων των καταγγελιών που υποβλήθηκαν μέσω της εφαρμογής «MyCoast» μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση των κριτηρίων ελέγχου.
• Να διατεθεί ο κατάλληλος τεχνολογικός εξοπλισμός στα όργανα ελέγχου και η κατάλληλη εκπαίδευση στη χρήση αυτού, προκειμένου να διευκολύνεται η διενέργεια των ελέγχων, ακόμα και εξ αποστάσεως, ενδεικτικά, μέσω χρήσης δορυφορικών λήψεων στις οποίες θα αποτυπώνονται τόσο οι παραβάσεις όσο και ο χρόνος τέλεσης αυτών.
• Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης να ασκούν τις ελεγκτικές τους αρμοδιότητες, ενημερώνοντας εγκαίρως την Κτηματική Υπηρεσία για τις παραβάσεις που διαπιστώνουν.
• Να εκπονηθεί σχέδιο συνεργασίας των Κτηματικών Υπηρεσιών με τους λοιπούς φορείς στους οποίους ο νόμος δίνει ελεγκτική αρμοδιότητα ιδίως τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου Α.Ε.
• Να ληφθεί μέριμνα για την άμεση σύνταξη του πορίσματος των αυτοψιών σε πλήρη συμμόρφωση με τις διατάξεις του νόμου, ώστε να επιταχυνθεί η διαδικασία επιβολής των κυρώσεων και των λοιπών διοικητικών μέτρων.
• Δεδομένου ότι έχει ήδη παρέλθει ένα έτος από τη θέση σε ισχύ του νέου νόμου, είναι κρίσιμο να αξιολογηθεί η πρακτική αποτελεσματικότητά του, ιδίως κατά την εφαρμογή των περί ελεγκτικών μηχανισμών νέων διατάξεων, ώστε να αναζητηθούν, σε επίπεδο θεσμικό και με τη συνδρομή των ενδιαφερομένων φορέων, βιώσιμες λύσεις για την αντιμετώπιση των παθογενειών που παρατηρήθηκαν.