Ίση Μεταχείριση | Ειδική Έκθεση 2025

Η θεματική κατανομή των αναφορών για διακρίσεις που λαμβάνει ο Συνήγορος παραμένει ετεροβαρής κατά το έτος αναφοράς της παρούσας έκθεσης. Αν και μειωμένες ως ποσοστό επί του συνόλου, οι καταγγελίες για διάκριση λόγω φύλου στην εργασία έχουν σταθερά αριθμητική υπεροχή. Εξίσου σταθερή είναι η ετήσια αύξηση αναφορών για αθέμιτη διάκριση σε βάρος ατόμου με αναπηρία ή χρόνια πάθηση. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η συνολική αύξηση των αναφορών που υπάγονται στην αρμοδιότητα του Συνηγόρου του Πολίτη ως φορέα ίσης μεταχείρισης, σε ποσοστό άνω του 50% σε σχέση με το 2024. Το ποσοστό αυτό είναι αναμφίβολα δηλωτικό της απόστασης που πρέπει να διανυθεί και των επίμονων προκλήσεων για τον σεβασμό και την εμπέδωση της αρχής της ίσης μεταχείρισης που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Για την Ανεξάρτητη Αρχή, αποτελεί επίσης δείκτη της εμπιστοσύνης των συνανθρώπων μας και πιστοποίηση του ουσιαστικού και αποτελεσματικού ρόλου που διαδραματίζει, όπως άλλωστε προκύπτει και από τους δείκτες της παρούσας έκθεσης, οι οποίοι περιγράφουν τη συνολική δράση του φορέα ίσης μεταχείρισης της Αρχής.

Στην παρούσα έκθεση για το έτος 2025 παρουσιάζονται συνοπτικά εμβληματικές υποθέσεις που κλήθηκε η Αρχή να χειριστεί. Επίσης, αναδεικνύoνται νομικά και πρακτικά ζητήματα που προκύπτουν κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας για την ίση μεταχείριση από τη διερεύνηση των αναφορών του έτους, με ιδιαίτερη εστίαση στις εγκυμονούσες, στις μητέρες και στα άτομα με αναπηρία, στην καταπολέμηση ηλικιακών διακρίσεων και στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν άτομα με αναπηρία ή χρόνια πάθηση σε συναλλαγές τους με φορείς του ιδιωτικού τομέα.

Το 2025 συμπληρώθηκαν είκοσι έτη από τον ορισμό του Συνηγόρου του Πολίτη ως εθνικού φορέα ισότητας. Η έκθεση καταγράφει τα βασικά ορόσημα αυτής της πρώτης εικοσαετίας και αποτυπώνει τις διαδοχικές νομοθετικές πρωτοβουλίες, κατ’ εξοχήν προς ενσωμάτωση της ενωσιακής νομοθεσίας, για την αναβάθμιση του επιπέδου προστασίας της αρχής της ίσης μεταχείρισης αλλά και τον εμπλουτισμό της αρμοδιότητας της Αρχής. Με τη συμπλήρωση της πρώτης δεκαετίας εκκίνησε ένας δεύτερος κύκλος στη δράση της Αρχής, κατά τον οποίο οι αρμοδιότητες για την ίση μεταχείριση ενοποιήθηκαν και η αρμοδιότητά της επεκτάθηκε στον ιδιωτικό τομέα. Επίσης, προστέθηκε στην αποστολή της Αρχής η προώθηση της εφαρμογής της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Η ενσωμάτωση, εντός του 2026, των Οδηγιών για τα πρότυπα οργάνωσης και λειτουργίας των φορέων ίσης μεταχείρισης των κρατών μελών, καθώς και για την ίση αμοιβή, προμηνύουν την έναρξη του τρίτου κατά σειρά κύκλου στην άσκηση της ειδικής αρμοδιότητας από την Αρχή.

Μεταξύ των κεντρικών στόχων της νέας ενωσιακής νομοθεσίας για τους εθνικούς φορείς ίσης μεταχείρισης συγκαταλέγονται η κατοχύρωση της ανεξαρτησίας τους και η ενίσχυση της αποτελεσματικής τους δράσης, μέσω αφενός της εξασφάλισης της επάρκειας των αναγκαίων πόρων, ανθρώπινων και υλικών, και αφετέρου του εμπλουτισμού των θεσμικών εργαλείων παρέμβασης. Ειδικά όσον αφορά τον εμπλουτισμό της θεσμικής εργαλειοθήκης τους, ξεχωρίζει η πρόβλεψη για παροχή δικαστικής συνδρομής από τους εθνικούς φορείς με τρόπο συμβατό προς το εθνικό δίκαιο. Ήδη από το 2019, μετά την ομόφωνη υπερψήφιση από το Συμβούλιο της Ευρώπης των «αρχών της Βενετίας», των ελάχιστων, δηλαδή, προτύπων για το θεσμό του Συνηγόρου του Πολίτη, η Αρχή είχε επισημάνει τη σημαντική αναβάθμιση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεών της μέσω της θεσμικής αναγνώρισης ρόλου amicus curiae ενώπιον των ελληνικών δικαστηρίων, για υποθέσεις που εμπίπτουν στο πεδίο αρμοδιοτήτων της Αρχής, συμπεριλαμβανομένων των διακρίσεων, καθώς και της αναγνώρισης του δικαιώματος υποβολής αιτήματος για άνοιγμα πρότυπης δίκης, σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις.

Ως ο εθνικός φορέας προώθησης, προαγωγής και προστασίας της αρχής της ίσης μεταχείρισης, ο Συνήγορος του Πολίτη είναι έτοιμος να μεταβεί σε μία νέα, ακόμη πιο δυναμική, ουσιαστική και αποτελεσματική φάση λειτουργίας. Με διαρκή αναβάθμιση του ρόλου του, ενίσχυση των δυνατοτήτων του, εξασφάλιση νέων εργαλείων για ακόμη πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις.