Στις 28 Φεβρουαρίου 2024, η Ευρωπαία Συνήγορος του Πολίτη Έμιλι Ο’ Ράιλι δημοσίευσε την έκθεση με τα συμπεράσματά της για το ναυάγιο της Πύλου και το πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιούνται οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης μεταξύ του Οργανισμού Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) και των αρχών των κρατών μελών της ΕΕ, εν προκειμένω του ελληνικού Λιμενικού.
Στην έκθεσή της η Ευρωπαία Συνήγορος του Πολίτη επισημαίνει ότι υπάρχουν αυξανόμενες ανησυχίες για συστηματικές παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων στις επιχειρήσεις ελέγχου των συνόρων της Ελλάδας, σε βαθμό που ο Frontex θα πρέπει να εξετάσει αν θα πρέπει να διακόψει τη συνεργασία του με τις ελληνικές Αρχές, καθώς και να αιτιολογήσει την παραμονή ή την απόσυρσή του από αυτή τη συνεργασία.
Ακόμη, πάντα σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαίας Συνηγόρου του Πολίτη, «ο Frontex δεν έλαβε άδεια από το ελληνικό Λιμενικό για να αποδεσμεύσει αεροσκάφος επιτήρησης από άλλο περιστατικό και να το κατευθύνει προς το σημείο του Adriana (σ.σ.: το όνομα του σκάφους στο ναυάγιο της Πύλου) πριν βυθιστεί. Αν το είχε κάνει, ίσως να ήταν σε θέση να καταγράψει τι συνέβη και ενδεχομένως να είχε επηρεάσει τις ενέργειες του ελληνικού Λιμενικού Σώματος». Στα παραπάνω, γίνεται ξεχωριστή μνεία στην έλλειψη ενημέρωσης εκ μέρους των ελληνικών Αρχών για τη δικαστική διερεύνηση της υπόθεσης από το Ναυτοδικείο Πειραιά.
«Είναι λυπηρό το γεγονός ότι σε επίπεδο ΕΕ δεν υπάρχει κανένας ενιαίος μηχανισμός λογοδοσίας που θα μπορούσε να διερευνήσει ανεξάρτητα όλα τα σχετικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου των ελληνικών Αρχών, του ρόλου του Frontex και του ρόλου οποιουδήποτε άλλου σχετικού οργάνου, όπως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία έχει την ευθύνη για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τις διατάξεις περί θεμελιωδών δικαιωμάτων βάσει των Συνθηκών της ΕΕ», αναφέρει η έκθεση της κ. Ο’ Ράιλι, επισημαίνοντας παράλληλα την καταδίκη της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) για τη σχετική υπόθεση του Φαρμακονησίου, στο πλαίσιο της οποίας τον Ιανουάριο του 2014 οι ενέργειες του ελληνικού Λιμενικού είχαν ως αποτέλεσμα τη βύθιση μίας βάρκας και τον θάνατο 11 ατόμων που επέβαιναν σε αυτήν.
«Η τραγωδία του Adriana συνέβη ενώ ο Frontex είχε πλήρη επίγνωση μιας σειράς πρόσφατων προβληματισμών αναφορικά με τη συμμόρφωση των ελληνικών Αρχών στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τα θεμελιώδη δικαιώματα», σημειώνει η Ευρωπαία Συνήγορος του Πολίτη.
Τα παραπάνω εγείρουν ζήτημα παραβίασης εκ μέρους των ελληνικών Αρχών του εθνικού, ενωσιακού και διεθνούς πλαισίου για την προστασία του δικαιώματος στο άσυλο ως ενός θεμελιώδους δικαιώματος των προσφύγων που βρίσκονται στην επικράτεια των κρατών μελών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί χώρο προστασίας για άτομα που διαφεύγουν από διώξεις ή σοβαρή βλάβη στη χώρα προέλευσής τους. Το άσυλο αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και διεθνή υποχρέωση για τις χώρες, όπως αναγνωρίζεται στη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για την προστασία των προσφύγων».
Αναγνωρίζοντας το δικαίωμα στο άσυλο, η Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων (Σύμβαση της Γενεύης), κατοχυρώνει τα δικαιώματα των προσφύγων στη χώρα διαμονής και κατοικίας τους, όπως μεταξύ άλλων το δικαίωμα στην κινητή και ακίνητη περιουσία τους (άρθρο 13), το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι (άρθρο 15), το δικαίωμα προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου (άρθρο 16), το δικαίωμα στην εργασία (άρθρα 17-19), το δικαίωμα στην κοινωνική πρόνοια (άρθρο 20), τη στέγαση (άρθρο 21) και τη δημόσια εκπαίδευση (άρθρο 22), καθώς και την ελευθερία κίνησης (άρθρο 26). Ακόμη, η Σύμβαση της Γενεύης απαγορεύει την απέλαση ή την επαναπροώθηση προσφύγων (άρθρο 33).
Οι ελληνικές Αρχές έχουν επίσης συγκεκριμένες υποχρεώσεις έρευνας και διάσωσης στο πλαίσιο του διεθνούς και εθνικού δικαίου, όπως αυτές προβλέπονται από διεθνείς συμβάσεις, αφενός για τα μέτρα επικοινωνίας και συντονισμού που πρέπει να υιοθετούνται σε περιπτώσεις κινδύνου της ζωής στη θαλάσσια περιοχή που υπάγεται στη δικαιοδοσία τους, αφετέρου για τα μέτρα διάσωσης όσων κινδυνεύουν στις παράκτιες περιοχές τους. Συγκεκριμένα, όπως σημειώνει και ο Οδηγός του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ), της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και του Διεθνούς Ναυτιλιακού Επιμελητηρίου, οι παρακάτω συμβάσεις επιβάλλουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις στην Ελλάδα για έρευνα και διάσωση προσώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο, στα οποία περιλαμβάνονται πρόσφυγες και μετανάστες:
Ωστόσο, παραμένει προς διερεύνηση αν οι παραπάνω κανόνες εφαρμόστηκαν με τρόπο προσήκοντα στην περίπτωση του Adriana.
Σημαντική εξέλιξη: Τον Νοέμβριο του 2025 γνωστοποιήθηκε η εισαγγελική παραγγελία για άσκηση ποινικής δίωξης κατά τεσσάρων ανώτερων στελεχών της ηγεσίας του Λιμενικού Σώματος, συμπεριλαμβανομένου του νυν αρχηγού του, αναφορικά με τους χειρισμούς τους στο Ναυάγιο της Πύλου. Η άσκηση ποινικής δίωξης αφορά σε κακούργημα και άλλα αδικήματα. Πιο συγκεκριμένα, αφορά, πρώτον, έκθεση κατά συρροή από παράλειψη με νομική υποχρέωση διάσωσης και κατάστασης προσώπων αβοήθητων, η οποία προκάλεσε στους παθόντες θάνατο· δεύτερον, έκθεση κατά συρροή άλλων προσώπων από παράλειψη με νομική υποχρέωση διάσωσης αυτών και κατάστασης αυτών αβοήθητων· τρίτον, ανθρωποκτονίας από αμέλεια με παράλειψη κατά συρροή. Οι παραπάνω διώξεις έρχονται να προστεθούν σε εκείνες που είχαν ασκηθεί στις 16 Μαΐου 2025 από την Εισαγγελέα του Ναυτοδικείου Πειραιά σε βάρος 17 μελών του Λιμενικού Σώματος, συμπεριλαμβανομένων ανώτερων αξιωματικών της ηγεσίας του, μεταξύ των οποίων και του πρώην αρχηγού του.
«Εννέα μήνες μετά την ολοκλήρωση της αυτεπάγγελτης πειθαρχικής έρευνας του Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας στα σώματα ασφαλείας και τη διαβίβασή της, αρμοδίως, στη πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, καθώς και, κατά νόμον, στην Εισαγγελία του Αναθεωρητικού Δικαστηρίου, και ενώ πλέον έχουν ασκηθεί ποινικές διώξεις κακουργηματικού χαρακτήρα, το αρμόδιο Υπουργείο εξακολουθεί να απέχει από την άσκηση των προβλεπόμενων πειθαρχικών διώξεων. Αυτή η κωλυσιεργία ελάχιστα, εκτιμώ, εισφέρει στην τόνωση του ηθικού των στελεχών του ΛΣ-ΕΛ.ΑΚΤ, ανδρών και γυναικών, που ευόρκως και ευσυνειδήτως επιτελούν το καθήκον τους. Όπως, επίσης, ελάχιστα θωρακίζει το κύρος του Σώματος και την υπόληψή του διεθνώς», δήλωσε με φόντο την άσκηση της παραπάνω ποινικής δίωξης ο Συνήγορος του Πολίτη Ανδρέας Ποττάκης.
«Η παραπομπή σε κύρια ανάκριση για κακουργήματα 21 πλέον μελών του Λιμενικού Σώματος, μεταξύ των οποίων των νυν και πρώην αρχηγών του και άλλων ανώτερων αξιωματικών της ηγεσίας του, καθώς και οι παραδοχές της Εισαγγελίας του Αναθεωρητικού Δικαστηρίου, αποτελούν μια ουσιαστική και αυτονόητη εξέλιξη στην πορεία για τη δικαίωση των θυμάτων και την απόδοση δικαιοσύνης», ανέφεραν σε κοινή ανακοίνωσή τους οι οργανώσεις Δίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών, Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ), Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), Πρωτοβουλία δικηγόρων και νομικών για το ναυάγιο της Πύλου, Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) και Legal Centre Lesvos.
Σε ένα Κράτος Δικαίου οι Αρχές οφείλουν να εφαρμόζουν τους κανόνες του διεθνούς δικαίου για την έρευνα και διάσωση ατόμων που βρίσκονται σε κίνδυνο στη θάλασσα, καθώς και για τη διεθνή προστασία των προσφύγων από πόλεμο, ανελεύθερα και αντιδημοκρατικά καθεστώτα και άλλους κινδύνους που διατρέχουν στις χώρες προέλευσης, απέχοντας από παράνομες πράξεις απέλασης ή επαναπροώθησης αιτούντων άσυλο.
Όπως έχει σημειώσει και η Ύπατη Αρμοστεία, το ευρωπαϊκό δίκαιο επιτάσσει ότι τα μέτρα επιτήρησης των συνόρων πρέπει να εφαρμόζονται σε πλήρη συμμόρφωση με τα ανθρώπινα δικαιώματα και το προσφυγικό δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης του 1951, ενώ τα «κράτη πρέπει να τηρούν τις δεσμεύσεις τους και να σέβονται τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στη ζωή και το δικαίωμα στο άσυλο».
Ωστόσο, η έκθεση με τα συμπεράσματα της Ευρωπαίας Συνηγόρου του Πολίτη Έμιλι Ο’ Ράιλι για το ναυάγιο της Πύλου εγείρει σοβαρά προς διερεύνηση ερωτήματα για το αν οι ελληνικές Αρχές εφάρμοσαν το διεθνές, ενωσιακό και εθνικό πλαίσιο υποχρεώσεων για τη διάσωση και διεθνή προστασία των ατόμων που επέβαιναν στο Adriana.
Αριθμός Λογαριασμού: 1100 0232 0016 560
IBAN: GR56 0140 1100 1100 0232 0016 560
BIC: CRBAGRAA
![]()
Στον αγώνα μας για Λογοδοσία και Διαφάνεια, απέναντι σε οτιδήποτε υπονομεύει τις αρχές της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου.
Γιατί η Δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη.
Είναι στο χέρι μας να μη στεκόμαστε απαθείς ή κυνικοί.
Δες πώς μπορείς να μας βοηθήσεις, εδώ!