Νομοπαρασκευαστική διαδικασία 2025: Προβληματισμοί σχετικά με τη διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης

Η διαδικασία που ακολουθήθηκε στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για τους νόμους που ψηφίστηκαν εντός του 2025, δημιουργεί προβληματισμούς και αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον ακολουθούνται επί της ουσίας τα προβλεπόμενα στο ν. 4622/2019 καθώς και οι κανόνες και αρχές της καλής νομοθέτησης, παρά την ύπαρξη κάποιων θετικών εξελίξεων επί του ζητήματος. 

Κατά τα αναφερόμενα στο Εγχειρίδιο Νομοπαρασκευαστικής Μεθοδολογίας: «Σε ένα τρίτο επίπεδο, η καλή νομοθέτηση επιβάλλει την τήρηση αρχών που προκύπτουν από την ίδια τη δημοκρατική αρχή. Επιβάλλεται έτσι μια ανοιχτή και διαφανής διαδικασία κατάρτισης και αξιολόγησης της εφαρμογής των ρυθμίσεων, μέσω της προσβασιμότητας στις ρυθμίσεις και της δυνατότητας υποβολής σχετικών προτάσεων. Η διαβούλευση δεν αποτελεί απλώς μια αναγκαία τυπική διαδικασία, αλλά ένα ουσιαστικό στάδιο της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας που πρέπει να αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή και θετική προδιάθεση, προκειμένου να βελτιωθεί το σχέδιο νόμου. […] Η νομοπαρασκευαστική διαβούλευση σκοπό έχει να εξακριβώσει εάν τα νομοθετικά κοινά αντιλαμβάνονται τις βασικές ρυθμίσεις επαρκώς και επακριβώς, όπως επίσης να συγκεντρώσει τυχόν παρατηρήσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε βελτίωση των προτεινόμενων διατάξεων. …Σε κάθε περίπτωση, η νομοπαρασκευαστική επιτροπή οφείλει να επιδεικνύει ετοιμότητα στο να τροποποιήσει το νομοσχέδιο στη βάση σχολίων ή παρατηρήσεων που υποβλήθηκαν κατά τη διαβούλευση…».

Ωστόσο, για μία ακόμα χρονιά παρατηρήθηκε πως:

• παρά τις προβλέψεις του άρθρου 61 παρ. 4 του ν. 4622/2019: α) η έκθεση επί της δημόσιας διαβούλευσης βρέθηκε να έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα opengov.gr μόλις σε 2 (από τις 47) περιπτώσεις και β) η υποχρέωση αποστολής της εν λόγω έκθεσης με email προς τους συμμετέχοντες στη διαβούλευση δεν φαίνεται να τηρείται στην πράξη, όπως τουλάχιστον έχει δείξει η προσωπική εμπειρία των μελών του Vouliwatch αλλά και λοιπών φορέων της κοινωνίας των πολιτών που έχουν συμμετάσχει μεν στη διαβούλευση αλλά δεν έχουν στη συνέχεια λάβει αντίστοιχο email.
• αρκετές διατάξεις δεν φαίνεται να περνούν από το στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης. Αναφέρεται ειδικότερα πως: α) στην πλειονότητα των εξεταζόμενων περιπτώσεων (42 από τις 47) το σχέδιο νόμου που κατατέθηκε στη Βουλή περιελάμβανε άρθρα τα οποία δεν ανευρέθηκαν και στο αντίστοιχο σχέδιο νόμου που τέθηκε σε διαβούλευση και β) τα σχέδια νόμου που κατατέθηκαν στη Βουλή φαίνεται να αποτελούνταν συνολικά από 3.602 άρθρα, με μόλις τα 3.348 από αυτά να ανευρίσκονται και στα αντίστοιχα σχέδια νόμου που είχαν τεθεί σε διαβούλευση.  

Περαιτέρω, παρατηρήθηκε πως ορισμένα σχέδια νόμου τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση χωρίς να συνοδεύονται από, την προβλεπόμενη στην παρ. 2 του άρθρου 61 του ν. 4622/2019, προκαταρκτική ανάλυση συνεπειών ρύθμισης. Το ζήτημα της “καθυστέρησης” στην ανάρτηση των αναλύσεων συνεπειών ρύθμισης επεσήμανε, μάλιστα, και η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σε μία σειρά από γνώμες της (βλ. μεταξύ άλλων 1, 2, 3), αναφέροντας ταυτόχρονα ότι το γεγονός αυτό δυσχεραίνει την έγκυρη και έγκαιρη αξιολόγηση των προτεινόμενων ρυθμίσεων.

Τέλος αναφέρεται πως εξακολουθούμε να έχουμε αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον λαμβάνονται ουσιαστικά υπ’ όψιν τα σχόλια που κατατίθενται στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης, ιδίως ενόψει του ότι υπάρχουν περιπτώσεις που τα σχέδια νόμου εισάγονται για ψήφιση στη Βουλή σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μετά το τέλος της διαβούλευσης και του ότι υπήρξαν περιπτώσεις που ακόμη και σχόλια τεχνικής φύσης δεν φάνηκε να αξιολογούνται επαρκώς. 

Τα δεδομένα στα οποία βασίστηκε η έρευνα για τη νομοθετική/νομοπαρασκευαστική διαδικασία του έτους 2025 μπορείτε να βρείτε συγκεντρωτικά εδώ. Περαιτέρω ζητήματα και προβληματισμούς σχετικά με τη νομοθετική/νομοπαρασκευαστική διαδικασία για το έτος 2025 μπορείτε να βρείτε στην Κοινή Αναφορά για την κατάσταση του Κράτους  Δικαίου στην Ελλάδα.