Προς διασφάλιση του σκοπού της καλής νομοθέτησης, διατάξεις του Συντάγματος (βλ. μεταξύ άλλων άρθρο 74), του Κανονισμού της Βουλής (βλ. μεταξύ άλλων άρθρα 85, 87, 88 και 101) και του ν. 4622/2019 (βλ. άρθρα 57-64) ρυθμίζουν ζητήματα σχετικά με τη νομοπαρασκευαστική/νομοθετική διαδικασία και θέτουν ορισμένους κανόνες που πρέπει να ακολουθούνται κατά την σύνταξη, κατάθεση και ψήφιση ενός σχεδίου νόμου ή μίας τροπολογίας.
Οι κανόνες αυτοί αναλύονται και εξειδικεύονται και στο Εγχειρίδιο Νομοπαρασκευαστικής Μεθοδολογίας, όπου αναφέρεται, μεταξύ άλλων (βλ. κυρίως σελ. 18-19), ότι ο τίτλος ενός νομοσχεδίου -και εν συνεχεία ενός νόμου- είναι «ιδιαίτερα σημαντικός για την προσβασιμότητα του νόμου» και πρέπει να «αποδίδει συνοπτικά το πλήρες αντικείμενο του νομοθετήματος, ώστε οι αποδέκτες να μπορούν να κατανοήσουν άμεσα, αν και σε ποιον βαθμό το νομοσχέδιο τους αφορά». Ταυτόχρονα, «η αναφορά σε «άλλες διατάξεις» που είναι συνηθισμένη πρακτική όταν το νομοσχέδιο περιέχει διατάξεις άσχετες με το κυρίως ρυθμιστικό του αντικείμενο πρέπει να αποφεύγεται γιατί προκαλεί ασάφεια, αμφισημία και συνεπώς αντίκειται στις αρχές της αποτελεσματικότητας και της προσβασιμότητας ως αρχές καλής νομοθέτησης».
Εντός του έτους 2025 ψηφίστηκαν 97 νομοθετήματα (ν. 5168/2025 έως και 5264/2025). Από τα νομοθετικά αυτά κείμενα: i) τα 34 είχαν τον “τύπο” «Διεθνής Σύμβαση» (αφορούσαν δηλαδή την κύρωση διεθνών συμβάσεων/συμφωνιών/ μνημονίων κατανόησης/αποφάσεων κοκ) και ii) τα 63 είχαν τον “τύπο” «Νόμος».
Μελετώντας ειδικότερα τους 47 από τους ως άνω νόμους παρατηρήθηκε πως τριάντα οκτώ (38) νόμοι περιείχαν στον τίτλο τους φράσεις όπως «και άλλες/λοιπές διατάξεις/ρυθμίσεις», «και λοιπές επείγουσες διατάξεις», «λοιπές ρυθμίσεις του Υπουργείου…», «λοιπές διατάξεις αρμοδιότητας του Υπουργείου…», χωρίς κάποια περαιτέρω διευκρίνιση σχετικά με το αντικείμενο/ζήτημα που ρυθμίζουν οι εν λόγω διατάξεις.
Παρόμοια ζητήματα εντοπίζονται και σε προγενέστερα στάδια της νομοθετικής διαδικασίας, με τους τίτλους αρκετών σχεδίων νόμων να φέρουν αντίστοιχους τίτλους είτε κατά τη θέση τους σε δημόσια διαβούλευση είτε κατά την κατάθεσή τους στη Βουλή. Ειδικότερα: α) οι τίτλοι είκοσι οκτώ (28) σχεδίων νόμων περιείχαν φράσεις όπως «και λοιπές διατάξεις» κατά την κατάθεσή τους στη Βουλή, και β) οι τίτλοι είκοσι τεσσάρων (24) σχεδίων νόμων περιείχαν αντίστοιχες φράσεις ήδη από τη θέση τους σε δημόσια διαβούλευση.
Σημειώνεται δε, ότι ακόμη και στις περιπτώσεις που οι τίτλοι των νόμων δεν περιέχουν κάποια από τις υπό κρίση φράσεις, δεν φαίνεται να αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο το να υπάρχει σε αυτούς κάποιο μέρος/κεφάλαιο που φέρει αντίστοιχο τίτλο -χωρίς το γεγονός αυτό να αποτυπώνεται και στον γενικό τίτλο του νόμου. Το ζήτημα αυτό παρατηρήθηκε σε έξι (6) νόμους εντός του 2025 (και δη τους ν. 5215/2025, 5223/2025, 5243/2025, 5246/2025, 5253/2025, και 5261/2025) και σε δέκα τρία (13) σχέδια νόμου, τα οποία περιείχαν κεφάλαιο/μέρος με τίτλο «και άλλες διατάξεις», χωρίς αυτό να αποτυπώνεται ρητά στον τίτλο του νομοσχεδίου. Αξίζει, τέλος, να αναφερθεί ότι την εν λόγω «αναντιστοιχία» -μεταξύ τίτλου και περιεχομένου- έχει επισημάνει και η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής σε εκθέσεις της [βλ. μεταξύ άλλων 1 (σελ. 16), 2 (σελ. 14), 3 (σελ. 18)].
Τα δεδομένα με βάση τα οποία προέκυψαν τα ανωτέρω στοιχεία, μπορείτε να βρείτε συγκεντρωτικά εδώ.
Σε ένα κράτος δικαίου η Κυβέρνηση και η Βουλή οφείλουν να ακολουθούν και να εφαρμόζουν τους κανόνες που έχουν θεσπιστεί για να εγγυώνται και να προωθούν πρακτικές καλής και διαφανούς νομοθέτησης.
Στην Ελλάδα, ωστόσο, η μη τήρηση των αρχών και των κανόνων καλής νομοθέτησης φαίνεται να αποτελεί διαχρονικό και συστηματικό πρόβλημα.
Η ιδιαίτερα συχνή (και επαναλαμβανόμενη μέσα στα χρόνια) συμπερίληψη φράσεων όπως «και άλλες διατάξεις» στους τίτλους των νόμων δεν μπορεί παρά να δημιουργεί έντονους προβληματισμούς ως προς το εάν ακολουθούνται επί της ουσίας οι κανόνες της καλής νομοθέτησης κατά την νομοπαρασκευαστική/νομοθετική διαδικασία. Και τούτο διότι η συμπερίληψη τέτοιων φράσεων στον τίτλο ενός νόμου, υποδεικνύοντας μεταξύ άλλων και την πιθανότητα ύπαρξης άσχετων (με το κύριο αντικείμενο του νόμου ή/και μεταξύ τους) διατάξεων στο σώμα του νόμου, αποτελεί πρακτική που αντίκειται στις αρχές της καλής νομοθέτησης.
Αριθμός Λογαριασμού: 1100 0232 0016 560
IBAN: GR56 0140 1100 1100 0232 0016 560
BIC: CRBAGRAA
Στον αγώνα μας για Λογοδοσία και Διαφάνεια, απέναντι σε οτιδήποτε υπονομεύει τις αρχές της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου.
Γιατί η Δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη.
Είναι στο χέρι μας να μη στεκόμαστε απαθείς ή κυνικοί.
Δες πώς μπορείς να μας βοηθήσεις, εδώ!