Επίθεση της κυβέρνησης κατά του Συνηγόρου του Πολίτη κατά την άσκηση των νόμιμων αρμοδιοτήτων του

Στις 4 Φεβρουαρίου 2025 το υπουργείο Ναυτιλίας επιτέθηκε με ανακοίνωσή του εναντίον του Συνηγόρου του Πολίτη κατά την άσκηση των νόμιμων ελεγκτικών αρμοδιοτήτων του και συγκεκριμένα κατόπιν διενέργειας έρευνας και σύνταξης πορίσματος σχετικά με τις ευθύνες του Λιμενικού Σώματος στο πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου. Η ως άνω διοικητική συμπεριφορά εκ μέρους του υπουργείου αποδοκιμάστηκε μεταξύ άλλων από την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) και την Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ), καθώς έρχεται σε αντίθεση με τη συνταγματική κατοχύρωση του Συνηγόρου του Πολίτη ως Ανεξάρτητης Αρχής (άρθρο 103 παρ. 9 του Συντάγματος) και τη θεσμική ανάδειξή του ως Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας (άρθρο 1 του ν. 3938/2011).

«Η ΕΕΔΑ εκφράζει τη βαθιά της ανησυχία για την Ανακοίνωση του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής (σ.σ.: ο ενεργός σύνδεσμος ανήκει στο πρωτότυπο) της 4.2.2025, η οποία αντιμετωπίζει την έρευνα της Ανεξάρτητης Αρχής του Συνηγόρου του Πολίτη σχετικά με το ναυάγιο της Πύλου σαν πολιτικά υποκινούμενη, παραγνωρίζοντας το θεσμικό ρόλο του ως Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας», ανέφερε η ΕΕΔΑ, προσθέτοντας: «Κατά εξαιρετικά ανησυχητικό επίσης τρόπο με την Ανακοίνωση τίθενται και ζητήματα αμφισβήτησης της νομιμότητας της έρευνας λόγω λήξης της θητείας του Συνηγόρου του Πολίτη, σε ευθεία αντίθεση με τα διαλαμβανόμενα στο Άρθρο 101Α του Συντάγματος (“η θητεία των μελών των ανεξάρτητων αρχών παρατείνεται έως το διορισμό νέων μελών”). Η επίθεση αυτή εναντίον μιας Ανεξάρτητης Αρχής και μάλιστα για λόγους που ανάγονται στην άσκηση των αρμοδιοτήτων της, όπως αυτές προβλέπονται από το Σύνταγμα και τον νόμο, αποτελεί ευθεία αμφισβήτηση του θεσμικού ρόλου που το ίδιο το Σύνταγμα διασφαλίζει για τις Ανεξάρτητες Αρχές».

«Η ΕΕΔΑ οφείλει να υπενθυμίσει ότι ο σεβασμός της ανεξαρτησίας των Ανεξαρτήτων Αρχών και η ακώλυτη λειτουργία τους χωρίς παρεμβάσεις από την εκάστοτε εκτελεστική εξουσία, είναι βασική επιταγή του σύγχρονου κράτους δικαίου, το οποίο μόνο να ωφεληθεί μπορεί από τις γνωμοδοτήσεις και το έργο τους», καταλήγει η τοποθέτηση της ΕΕΔΑ (τα έντονα γράμματα ανήκουν στο πρωτότυπο).

Εκτός από τη συνταγματική κατοχύρωση του Συνηγόρου του Πολίτη ως Ανεξάρτητης Αρχής, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η αρμοδιότητά του ως Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας προβλέπεται από το άρθρο 1 του ν. 3938/2011 (ΦΕΚ Α’ 61/31.03.2011), όπως αντικαταστάθηκε αρχικά με το άρθρο 56 του ν. 4443/2016 (ΦΕΚ Α’ 232/9.12.2016) και στη συνέχεια με το άρθρο 188 του ν. 4662/2020 (ΦΕΚ A’ 27/07.02.2020). 

Σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 του ν. 3938/2011, «ο Συνήγορος του Πολίτη ορίζεται ως Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας με αρμοδιότητα τη συλλογή, την καταγραφή, την αξιολόγηση, τη διερεύνηση ή την περαιτέρω προώθηση προς άσκηση πειθαρχικού ελέγχου στις αρμόδιες υπηρεσίες, καταγγελιών για πράξεις, ενέργειες ή παραλείψεις, του ένστολου προσωπικού της Ελληνικής Αστυνομίας, του Λιμενικού Σώματος Ελληνικής Ακτοφυλακής, του Πυροσβεστικού Σώματος, καθώς και των υπαλλήλων των καταστημάτων κράτησης, οι οποίες εκδηλώθηκαν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους ή κατά κατάχρηση της ιδιότητάς τους και αφορούν: α. βασανιστήρια και άλλες προσβολές της ανθρώπινης αξιοπρέπειας κατά την έννοια του άρθρου 137Α του Ποινικού Κώδικα, β. παράνομες εκ προθέσεως προσβολές κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας ή της υγείας ή της προσωπικής ή γενετήσιας ελευθερίας, γ. παράνομη χρήση πυροβόλου όπλου και δ. παράνομη συμπεριφορά, για την οποία υπάρχουν ενδείξεις ότι διενεργήθηκε με ρατσιστικό κίνητρο ή η οποία ενέχει άλλου είδους διακριτική μεταχείριση λόγω χαρακτηριστικών φυλής, χρώματος εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκευτικών ή άλλων πεποιθήσεων, αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης, ηλικίας, οικογενειακής ή κοινωνικής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου».

Ανακοίνωση για την αντιθεσμική επίθεση του υπουργείου Ναυτιλίας κατά του Συνηγόρου του Πολίτη εξέδωσε και η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ).

«Η επίμαχη ανακοίνωση του αρμόδιου υπουργού πιστοποιεί, κατ’ αρχάς, ασυγχώρητη άγνοια του ρόλου του Συνηγόρου του Πολίτη, για τον ίδιο τον υπουργό και το επιτελείο του, την οποία συνεχίζουν να επιδεικνύουν και άλλα κυβερνητικά στελέχη. Ενώ το αρμόδιο υπουργείου βρίσκεται στη θέση του ελεγχόμενου, επιδίδεται σε μια πρωτοφανή για όργανο της κυβέρνησης δημόσια απαξίωση του έργου της Ανεξάρτητης Αρχής, που διενεργεί τον έλεγχο. Δεν παραλείπει προσωπικές επιθέσεις κατά του ίδιου του Συνηγόρου και, όπως πλέον είναι αναμενόμενο, υπερασπίζεται με κραυγαλέα μονομέρεια τις Λιμενικές Αρχές», σημείωσε η ΕλΕΔΑ, προσθέτοντας πως «οι συνταγματικά κατοχυρωμένες Ανεξάρτητες Αρχές αποτελούν πυλώνα της δημοκρατικής συνταγματικής τάξης και εγγυήσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων», ότι «κάθε επίθεση στις Ανεξάρτητες Αρχές, ενόσω ασκούν τις νόμιμες αρμοδιότητές τους, συνιστά ευθεία αμφισβήτηση της συνταγματικής τάξης», καθώς και ότι «κάθε επίθεση κατά των προσώπων που στελεχώνουν τις Ανεξάρτητες Αρχές είναι καταδικαστέα».

Από την πλευρά του ο Σύλλογος Εργαζομένων στον Συνήγορο του Πολίτη εξέφρασε με παρέμβασή του «την έντονη ανησυχία και την κατηγορηματική του αντίθεση στις επιθέσεις που δέχεται η Ανεξάρτητη Αρχή για το πρόσφατο πόρισμά της σχετικά με το πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου», προσθέτοντας ότι η ανακοίνωση του υπουργείου Ναυτιλίας «αποτελεί ευθεία βολή στο έργο των Ανεξάρτητων Αρχών», καθώς και ότι «οι πρωτοφανείς δημόσιες δηλώσεις και ανακοινώσεις κρατικών φορέων, όπως [είναι] το Υπουργείο Ναυτιλίας, δεν περιορίζονται σε κριτική για το περιεχόμενο του πορίσματος, αλλά επιχειρούν να πλήξουν ευθέως τη θεσμική υπόσταση, την ανεξαρτησία και την αξιοπιστία της Αρχής. Τέτοιου τύπου δηλώσεις και ανακοινώσεις δεν περιποιούν τιμή στη θεμελιώδη αρχή του κράτους δικαίου, στο πλαίσιο της οποίας όλες οι δημόσιες εξουσίες πρέπει πάντοτε να ενεργούν εντός των ορίων που καθορίζει ο νόμος».